Yangın Söndürme Tüpleri ve Yangın Ekipman Seçimi

Küçük kıvılcımlardan büyük felaketlere uzanan yangın sürecinde tetikleyici üç parça vardır: Yanıcı madde, oksijen, ısı. Yangını söndürmek için bu parçalardan birini etkisiz hale getirmek şarttır. Tam da bu noktada olmazsa olmaz ekipman devreye girer: Yangın söndürme cihazı. Ancak her cihaz her durumda uygun değildir. Hangi yangında hangi yangın söndürme tüpü kullanılacağına Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik esaslarına göre karar verilir.

Yangın tüpü denildiğinde genellikle tek tip cihaz akıllara gelir, fakat bu algı doğru değildir. Yangın, farklı maddelerin farklı kaynakla tepkimeye girmesiyle oluşur. İşte bu farklılıktan kaynaklanan yangın sınıfları ve ilgili yönetmelikte dikkat çekilen bina kullanım amacı cihazları farklılaştırmıştır. Bu doğrultuda cihazın içindeki basınçlı maddeye göre yangın tüpü çeşitleri şunlardır: Kuru kimyevi, eko biyolojik ve CO₂ (karbondioksitli) yangın söndürme tüpü. ABC kuru kimyevi tozlu yangın tüpleri, yangın endüstrisinde “İsviçre çakısı” olarak bilinen en yaygın yangın söndürme tüpüdür.

Yangın Sınıfları (A, B, C, D, F) ve Özellikleri

Yangınlarda yanıcı maddenin türü göz önünde bulundurulmadan müdahale yapıldığında kullanılan ekipmanlar gerçek işlevini karşılayamaz. Örneğin, yağ yangınında su kullanılması durumunda yangın daha çok yayılır. Yangın sınıfları (A, B, C, D, F) ve özellikleri hakkında bilgi sahibi olunması, yangın anlarında doğru müdahalede bulunmayı sağlar. ISO 3941 standardına göre yangın sınıflarının özellikleri, yanıcı maddeye ve söndürülme yöntemine göre farklılık gösterir.

• A Sınıfı Yangınlar (Katı Madde Yangınları): Yandığında karbon ve kül bırakan maddelerin oluşturduğu yangınlar A sınıfı yangın kategorisindedir. A sınıfı yangınlar; ağaç, kâğıt, tekstil ürünleri, plastik gibi maddelerden kaynaklanması nedeniyle “organik kökenli” olarak ifade edilir. Uzun süre devam eden katı madde yangınlarında en etkili söndürme yöntemi su bazlı yangın söndürme tüpleridir. Soğutucu etki için alternatif olarak kuru kimyevi tozlu tüp veya köpüklü yangın söndürme cihazı da kullanılabilir.
• B Sınıfı Yangınlar (Sıvı Madde Yangınları): Benzin, alkol, tiner, vernik, boya gibi yanıcı sıvıların oluşturduğu yangınlar B sınıfına dâhildir. B sınıfı yangınlarda patlama riski yüksektir. Sulu yangın söndürme ekipmanlarıyla müdahale edilmesi durumunda yangın büyüyebilir. Alevlerin kontrol altına alınması için soğutma değil, boğma yöntemi (oksijenle teması kesme) kullanılmalıdır. Yangının söndürülmesi için köpük, kuru kimyevi toz, karbondioksit (CO₂) yangın tüpleri kullanılabilir.
• C Sınıfı Yangınlar (Gaz Yangınları): LPG, doğal gaz, asetilen, propan, metan gibi gazlardan kaynaklanan yangınlar, standartlara göre C sınıfı yangındır. C sınıfı yangınlarda yükselen alevleri kontrol altına almanın ilk yolu gaz kaynağını kapatmaktır. Gaz sızıntısı devam ettiğinde, elektrik kontağı oluşması durumunda tüm binanın patlaması oldukça muhtemeldir. Örneğin, gazlı çay ocağı kullanılan cafelerde gaz kaçaklarına karşı mutlaka önlem alınmalıdır. Gaz yangınları, kuru kimyasal söndürücüler veya karbondioksitli söndürücüler kullanılarak söndürülmelidir.
• D Sınıfı Yangınlar (Metal Yangınları): Avrupa ve Türkiye standartlarına göre titanyum, magnezyum, alüminyum, potasyum gibi metallerden kaynaklanan yangınlar D sınıfıdır. Üretim sırasında yoğun metal tozu çıkan havacılık sanayisi ve otomotiv endüstrisinde metal yangını riski çok yüksektir. D sınıfı yangınlarda, su ve köpükle müdahale yangının çok daha tehlikeli boyutlara ulaşmasına neden olur. Bu tür yangınlarda standart yangın söndürme cihazları yangının şiddetlenmesine yol açar. Metal yangınlarını söndürmek için grafit tozu, sodyum klorür bazlı söndürücülerle müdahale yapılmalıdır.
• F Sınıfı Yangınlar (Yağ Yangınları): Bitkisel ve hayvansal yağların yüksek sıcaklıkta tutuşması F sınıfı yangınlara neden olur. Horeca (otel, restoran, kafe) sektöründe yağ yangını riski çok yüksektir. Su, F sınıfında kategorize edilen yağ yangınlarının patlamalı yangına dönüşmesine yol açar. Bu nedenle yağ yangınlarında ıslak kimyasal söndürücüler (F sınıfı yangın söndürme tüpleri) kullanılmalıdır.

Tozlu, Köpüklü ve CO₂ Tüplerin Kullanım Alanları

Tozlu, köpüklü ve CO₂ tüplerin kullanım alanları yangın sınıfına göre değişir. Örneğin, bir server odasında çıkan yangında karbondioksitli tüp kullanılırken, akaryakıt istasyonunda çıkan yangında köpüklü tüp kullanılmalıdır. Yangın tüpü çeşitlerinin kullanım alanları şöyledir:

• ABC kuru kimyevi tozlu (KKT) yangın tüpleri: TS EN 615 standartlarına uygun olarak üretilen KKT yangın tüpleri, geniş kullanım alanına sahiptir. Bu tipteki yangın tüpleri, A, B ve C sınıfı yangınlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.
• Köpüklü yangın tüpleri: Su, köpük konsantresi ve hava karışımını püskürten köpüklü yangın tüpleri, B sınıfı yangınlarda etkilidir. İletken özellikte olması nedeniyle elektrik yangınlarında kullanılması önerilmez.
• CO₂ yangın tüpleri: Karbondioksit tüpleri, hem sıvı yangınlarında hem de elektrik yangınlarında etkili bir yangın söndürücüdür. Kullanıldığı ortamda hiçbir kalıntı bırakmadığı için “çevre dostu yangın tüpü” olarak bilinir. Yeşil bina projelerinde, ozon tabakasına zarar vermemesi nedeniyle temiz gazlı söndürme sistemleri tercih edilir.

Ev ve Araçlar İçin İdeal Yangın Tüpü

Zaman zaman belediyeler tarafından yayımlanan itfaiye raporlarına ve kurumların istatistiklerine göre yangın genellikle ev ve araçlarda çıkar. Ev yangınları, genellikle pişirme yağlarından kaynaklandığı için evlerde F sınıfı yangın tüpleri ve yangın battaniyesi bulundurulur. Uzmanlar, elektrik kaçağından kaynaklanabilecek yangın riskini de göz önünde bulundurarak evlerde kuru kimyevi tozlu tüplerin bulundurulmasını önerir.

Genellikle motor bölümündeki sorunlardan kaynaklanan yangınların çıktığı araçlar için en ideal yangın tüpü ABC yangın tüpüdür. Binek araçlarda 1 kg veya 2 kg’lık, büyük araçlarda ise 4 kg’lık yangın tüpleri bulundurulması zorunludur.