Davlumbaz Söndürme Sistemleri Neden Zorunludur?

Endüstriyel Mutfaklarda Davlumbaz Söndürme Sistemleri

Endüstriyel alanda çalışanların çoğu, büyük yangınların kimyasal madde içermeyen tesislerde gerçekleşmediğini düşünür. Ne var ki, tüm fabrikalarda bulunan paketleme malzemeleri, plastik ambalajlar, paletler ve karton kutular da yangını tetikleyebilir. Zaman zaman basına yansıyan yangın raporları ve mühendisler odası gibi kuruluşların yayımladığı raporlar da bunu doğrular. Yangın yükünün endüstriyel tesislerde bu denli fazla olması şu soruyu gündeme getirir: Endüstriyel tesislerde yangın risk analizi nasıl yapılır? 2024 Endüstriyel Yangınlar ve Patlamalar Raporu’na göre, yıl içinde 720 endüstriyel yangın ve patlama meydana gelmiştir. Bu dikkat çekici veri, yangın risk analizinin ne kadar önemli olduğunu net bir şekilde ortaya koymuştur. Aynı zamanda şunu göstermiştir: Yangın risk analizi, endüstriyel üretim yapan işletmeler için prosedür gereği katlanılan bir maliyet değil, stratejik bir yatırımdır. Risk analizi, HAZOP (tehlike ve işletilebilirlik analizi) gibi gelişmiş mühendislik hesaplamalarıyla yapılmalıdır. Bu süreç, aylık ve yıllık kontrol listeleri ile desteklenmelidir.

Restoran ve Otel Mutfaklarında Yangın Riski

HORECA (otel, restoran, kafe) mutfaklarında yangın riski çok yüksektir. İstatistiklere göre endüstriyel mutfakların %20’sinde yangınlar yaşanmaktadır. Yangın riski oluşturan birçok etmen vardır. Bununla birlikte saha uygulamalarında elde edilen, hatta medyaya da yansıyan bulgulara göre en önemli unsur davlumbaz içinde biriken yağ kalıntılarıdır. Biriken yağ kalıntıları zamanla baca hattına yayılır ve yangın mutfak geneline yayılır.

Emek yoğun ticari mutfaklardaki yangınların tek nedeni davlumbaz değildir. Yangınların nedenleri genellikle şöyledir:

• Pişirme ekipmanları: 150°C ile 300°C arasında çalışan endüstriyel mutfak ekipmanları arızalandığında veya kontrolsüz kullanıldığında sıcaklık artışına bağlı olarak yangın oluşur. Örneğin, sıcaklığın 300–450°C seviyelerine ulaştığı taş tabanlı pizza fırınları yangına sebebiyet verir.
• Yağ buharı ve gres birikimi: Gıdalardaki nem veya yüksek sıcaklık gibi etmenler pişirme sürecinde yağ buharı oluşmasına neden olur. Yağ buharı zamanla yapışkan ve yanıcı bir yapıya bürünür. Bu nedenle en küçük ısı artışı bile yangını tetikleyebilir. Örneğin, yüksek ısıda tavuk pişirirken yağ ısındıkça ince bir buhar tabakası oluşur. Bu tabaka yangını tetikleyebilir.
• Açık alev kullanımı: Pişirme ocaklarının birçoğunda alev kapalı bir hazne olmaması nedeniyle açıkça görülebilir. Direkt görünen bu alev, yağ buharı veya gres birikimine maruz kalmamalıdır. Aksi halde yangın riski oluşur. Açık alevin gazla birleşmesi durumunda yangın hızla büyüyebilir. Örneğin, gazlı ocaklarda arızaya bağlı bir gaz sızıntısı alevle birleştiğinde patlamalı yangın meydana gelebilir.
• Yoğun kullanım: Horeca sektöründe gün boyu yüksek sipariş hacmini karşılamak üzere yiyecek içecek servisi yapılır. Bu durum, mutfak ekipmanlarının yeterince soğumadan tekrar yüksek ısıya maruz kalmasına neden olur. Kesintisiz çalışma döngüsüyle yağın yapısı değişir ve bozulmaya bağlı olarak mutfak yangın güvenliği riski oluşur. Örneğin, fritözlerde yağa düşen bir patates içeriğindeki nişasta nedeniyle yağın bozulmasına neden olur.
• Yetersiz bakım ve temizlik: Endüstriyel mutfak ekipmanları düzenli temizlenmediğinde arıza ihtimali artar. Hem arıza hem de biriken yağ tabakası yangın riskini artırır. Bu nedenle pişirme makineleri ile havalandırma sistemleri düzenli olarak temizlenmelidir. Ayrıca bakım rutin hale getirilmeli ve parça değişiminde kaliteli yedek parçalar kullanılmalıdır. Ekipmanların çelik malzemeden üretilmiş olması da yangın riskini azaltmada etkilidir.

Yağ Yangınlarında Doğru Müdahale Yöntemi

Yağ yangınlarında doğru müdahale yöntemi kullanılması yangının yayılmaması açısından büyük önem taşır. Yapılan en büyük hata otomatik söndürme sistemi kurmayıp sadece yangın tüpü kullanmaktır. Bitkisel ve hayvansal yağlardan kaynaklanan yangında F sınıfı yangın söndürücü (köpüklü) kullanılmalıdır.

Operasyonel deneyimimize göre büyük çoğunluk yağ yangınında sulu söndürme sistemleri kullanılmasının sakıncaları konusunda yeterli bilgiye sahip değil. Bu nedenle konuya açıklık getirelim: Su yağdan daha yoğun bir madde olması nedeniyle yağın altında kalır ve buharlaşma çok hızlı bir şekilde (buhar patlaması etkisi) gerçekleşir.

Sıcaklığın 300°C’nin üzerine çıktığı yağ yangınlarında alevi söndürmek için havayla teması önlemek gerekir. Bu yöntem boğma yöntemi olarak da bilinir. Bunun için en temel yöntem fiziksel bariyer oluşturmaktır. Bu noktada köpüklü söndürücüler ve yangın battaniyesi (fire blanket) kullanmaktır.

Yönetmeliğe Uygun Davlumbaz Söndürme

Davlumbaz söndürme sistemi yönetmeliği adıyla geçen bir yönetmelik mevcut değildir. Kullanılan sistemin “yönetmeliğe uygun davlumbaz söndürme sistemi” olarak değerlendirilmesi için;

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine,
• Uluslararası standartlara (UL 300, EN 16282, NFPA 96) uygunluk sağlaması gerekir.

Davlumbaz söndürme sistemlerinde UL 300 kapsamında yapılan en önemli test yağ yangını testidir. Sistemin CE belgelerine sahip olması da mutfak yangın güvenliği açısından referans niteliğindedir.