Endüstriyel Yangın Risk Analizi Nasıl Yapılır?

Yangın Risk Analizi ve Yönetimi

Endüstriyel alanda çalışanların çoğu, büyük yangınların kimyasal madde içermeyen tesislerde gerçekleşmediğini düşünür. Ne var ki, tüm fabrikalarda bulunan paketleme malzemeleri, plastik ambalajlar, paletler ve karton kutular da yangını tetikleyebilir. Zaman zaman basına yansıyan yangın raporları ve mühendisler odası gibi kuruluşların yayımladığı raporlar da bunu doğrular. Yangın yükünün endüstriyel tesislerde bu denli fazla olması şu soruyu gündeme getirir: Endüstriyel tesislerde yangın risk analiz nasıl yapılır? 2024 Endüstriyel Yangınlar ve Patlamalar Raporu’na göre, yıl içinde 720 endüstriyel yangın ve patlama meydana gelmiştir. Bu dikkat çekici veri, yangın risk analizinin ne kadar önemli olduğunu net bir şekilde ortaya koymuştur. Aynı zamanda şunu göstermiştir: Yangın risk analizi, endüstriyel üretim yapan işletmeler için prosedür gereği katlanılan bir maliyet değil, stratejik bir yatırımdır. Risk analizi, HAZOP (tehlike ve işletilebilirlik analizi) gibi gelişmiş mühendislik hesaplamalarıyla yapılmalıdır. Bu süreç, aylık ve yıllık kontrol listeleri ile desteklenmelidir.

Fabrika ve Depolarda Tehlike Sınıflandırması

Fabrika ve depolarda tehlike sınıflandırması, endüstriyel yangın güvenliği sağlama amacını karşılamak için oldukça önemli bir adımdır. İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlgili İşyeri Risk Sınıfları Tebliği doğrultusunda yapılan sınıflandırma hangi yangın önleme yöntemlerinin kullanılacağını belirler. İş yeri risk sınıflandırmasına üretilen maddenin türü, hammadde gibi unsurlar temel oluşturur. Risk analizi için kılavuz işlevi gören bu tebliğe göre, işletmeler az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak sınıflandırılır. Örneğin, mermer fabrikaları az tehlikeli, mobilya imalathaneleri tehlikeli sınıftadır. Yangın riskinin her zaman yüksek olduğu çok tehlikeli işletmeler ise kimya fabrikaları ve akaryakıt depolarıdır. Risk sınıfı yasal çerçevede belirlendikten sonra gelişmiş analiz yöntemleriyle yangın yükü hesaplanır. Bu yöntemlerle kimyasal sızıntı, gaz kaçağı, patlama riski gibi tehlikeler tespit edilir. İhtiyaçları ortaya çıkaran bu hesaplamada kullanılan yöntemler sektöre göre değişir. Örneğin, otomotiv yedek parça sektöründe riskler HAZOP ve Olay Ağacı Analizi (ETA) analizleriyle belirlenir. Söz konusu analitik olduğunda, işletmelerin yangın projelendirme hizmeti alması önerilir. Saha deneyimine sahip uzman ekipler, en doğru hesaplama yöntemleriyle en doğru önlemlerin alınmasını sağlar. Endüstriyel tesislerde, yangın riski oluşturan unsurlar çoğunlukla şöyledir:

• Eskiyen veya kısa devre yapan kablolar,
• Hava kompresörü gibi makinelerden sızan yağlar,
• Kullanılan endüstriyel makinelerin aşırı ısınma gibi sorunlarının çözülmemesi,
• Kolay tutuşan malzemelerin düzensiz şekilde yerleştirilmiş olması,
• Patlayıcı maddelerin uygun olmayan koşullarda saklanması,
• Kaynaklama sürecinde oluşan kıvılcımların kontrol edilmemesi,
• Personelin sigara içilmesi uygun olmayan alanlarda sigara içmesi.

Fabrikalarda ve üretim hatlarında uygulanması önerilen yangın önleme yöntemleri şunlardır:

• Elektrikli sistemlerin düzenli olarak kontrol edilmesi,
• Yangın söndürme ve algılama sistemlerinin kurulması ve periyodik bakımlarının yapılması,
• Soyunma dolabı gibi diğer tüm ekipmanların yangına dayanıklı malzemeden üretilmiş olması,
• Yanıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli şekilde depolanması,
• Personele temel yangın güvenliği eğitimi verilmesi.

Yoğun sirkülasyonun hâkim olduğu endüstriyel tesislerde, adresli yangın alarm sistemi gibi akıllı yangın çözümlerinin kullanılması önerilir.

Otomatik Sprinkler Tasarım Kriterleri

Otomatik sprinkler tasarım kriterleri, yangın projelendirme süreçlerinde üzerinde durulan mühendislik konularından biridir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereği;

• 30,50 m’den yüksek konut haricindeki bütün binalarda,
• 51,50 m’den yüksek konutlarda,
• 600 m2’den büyük kapalı otoparklarda,
• 1000 m2’den fazla alanda patlayıcı ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılarda otomatik yağmurlama sistemi kurulmalıdır.

Otomatik sprinkler, TS EN 12845 standardına uygun olmalıdır. Endüstriyel tesislerde NFPA 13 standartları da temel alınır. Buna göre otomatik sprinkler için parametreler en genel haliyle şöyledir:

• En az koruma alanı 6 m² olmalıdır.
• Tavan yüksekliğinin 9.1 m’nin altında olduğu tesislerde başlıklar arasında maksimum 3.7 m mesafe olmalıdır. Tavan yüksekliği 9.1 m’yi aşan binalarda ise 3.1 m mesafe olmalıdır.
• Sprinkler ile duvar arasında en az 102 mm olmalıdır.

Endüstriyel tesislerde yangın güvenliği için, risk analizini yalnızca profesyonel ekiplere bırakılmayıp günlük, haftalık ve aylık kontroller yapılmalıdır.